سلام بر ايرانيان عزيز كساني كه مايلند به طرف جنوب كشور مسافرت كنند سعي كنند حتما از راه اقليد به طرف جنوب بروند يعني زماني كه پليس راه اباده را رد كردين وبه سورمق رسيديدراهتان را به سمت غرب كج كنيد آنجايي كه نوشته اقليد ۱۸كيلومتر وارد اقليد كه روزي را در اين شهرستان محروم ولي بسيار زيبا سپري كنيد وبعد هم از طرف سرحد(روستا های اقلید به این اسم معروف است) به سمت شيراز یا یاسوج وبقيه جاهايي كه برنامه ريزي كرده ايد برويد خداييش اين يك دعوت همگاني است مردم با صفاي اقليد منتظر قدوم مبارك تمام ايرانيان هستند ومن مطمئنم اقليد براي يكروز حرفي براي گفتن وجاهايي براي ديدن دارد
قدم بر چشم ديدگانمان فرش قدومتان
يا علي مدد
اقليد يكي از شهرستانهاي استان فارس است كهدارای هوايی معتدل است و چراگاههای فراوانی دارد در پنج ماه از بهار و تابستان منطقه سردسير ايل های گوناگونی مانند قشقايی و عرب باصریاست. از طايفهها و تيرههایديگر میتوانازطايفههایفارسيمدان،كلهكو، كشكولی، اسلاملو و طايفه های كلمهای و گردشولی از ايل ممسنی نام برد. زبان مردم اقليد، فارسی اما به خاطر وضعيت منطقه لهجه های متفاوتی دارند. آداب و رسوم مردم اقليد با توجه به ويژگی های مخصوص خود بيشتر به آداب و رسوم مردم فارس میماند و از نظر زندگی و برخورد با مردم منحصر به فرد است. خون گرم بودن ، زود آشنا شدن، با نيتی پاک و باطنی با صفا با مهمان بر خورد كردن و برنامه ريزی با ظرافتی خاص در مورد بعضی از مراسم مانند عروسی و عزاداری، عيد نوروز و عيد غدير از ديگر ويژگی های مردم اقليد هستند. مهم ترين صنعت دستی در شهرستان اقليد؛ فرش بافی است چون اصلی ترين کارو پيشه مردم منطقه فرش بافی است. شمار دستگاه های قالی بافی اين شهرستان بيش از هزار دستگاه است و دو شركت بزرگ فرش بافی نيز در اقليد فعال هستند. طرح و نقش فرش ها محلی و بيشتر نفش هيبت لو هستند، اما در كارگاه های شركت فرش نيز نقشههای ديگری بافته می شوند كه به نام فرشهای آبادهای در بازار به فروش می رسند. بيشترمردم نواحی روستايی اقليد به قالی بافی مشغول هستند و اين كار را بيشتر زنان و دختران به عهده دارند. توانمندی های شهرستان اقليد در زمينه بافته های داری (قالی و گبه) قابل توجه است، به اين ترتيب که اين شهرستان قادر است انواع فرش دستباف با ميزان توليد ساليانه 40 هزارمترمربع و همين ميزان صادرات و گبه بافی به ميزان توليد ساليانه 5 هزارمتر مربع و به همين ميزان صادرات داشته باشد. گيوه بافی، جاجيم بافی و نمد مالی از ديگر صنايع دستی اين شهرستان است که در تمام روستاها و شهرهای اين منطقه توليد و عرضه می شوند. برخی از اين توليدات جنبه صادراتی و برخی ديگر تنها جنبه مصرف محلی دارند. درياچه کافتر و آبشار دشتک ابرج و چشمه های متعددی که فضاهای فرح بخش و زيبايی را فراهم آورده اند به همراه دامنه کوه ها و سواحل رودخانه ها از مهم ترين جاذبه های طبيعی شهرستان اقليد به شمار می آيند. ازاماكن مقدسه و تاريخی منطقه می توان امام زاده ها و مسجد جامع شهر كه قدمت آن به شش صد سال قبل می رسد را نام برد. هم چنين قلعه قديمی ايزد خواست از جاذبه های مهم تاريخی منطقه به شمار می آيند.
مکان های دیدنی و تاریخی
درياچه کافتر و آبشار دشتک ابرج و چشمه های متعددی که فضاهای فرح بخش و زيبايی را فراهم آورده اند به همراه دامنه کوه ها و سواحل رودخانه ها از مهم ترين جاذبه های طبيعی شهرستان اقليد به شمار می آيند. ازاماكن مقدسه و تاريخی منطقه می توان امام زاده ها و مسجد جامع شهر كه قدمت آن به شش صد سال قبل می رسد را نام برد. هم چنين قلعه قديمی ايزد خواست از جاذبه های مهم تاريخی منطقه به شمار می آيند.
صنايع و معادن
بزرگ ترين مركز صنعتی شهرستان اقليد كارخانه قند می باشد كه با ظرفيت اسمی روزانه 1500 تن مصرف چغندرقند سالانه در حدود ميانگين 27 هزار تن می باشد و بوسيله بخش خصوصی اداره می شود. دومين واحد صنعتی اين شهرستان شركت صنايع پلاستيک كوثر با ظرفيت اسمی ساليانه 2500 تن و عملی 3500 تن توليد انواع پلی اتيلن پايپ، سبک ، سنگين، پلیپروپيلنوپلیاستايرناست. واحدهای صنعتی ديگر شامل كارخانه شيرپاستوريزه با ظرفيت اسمی 3000 تن شير در سال و ساير فراورده های لبنی از جمله ماست پاستوريزه، ماست موسير، پنير سفيد، خامه ، دوغ گازدار است. واحدهای صنعتی ديگر شامل شركت توليد و بسته بندی فرآورده های گوشتی شعبه اقليد با ظرفيت 9 هزارتن كشتار دام و 3600 تن بسته بندی انواع گوشت قرمز به صورت ساليانه است و همچنين كارخانه آرد اقليد با ظرفيت 250 تن روزانه توليد آرد والسی كه بيش از 90% مراحل اجرايی آن اتمام يافته و در آينده نزديک به بهرهبرداری خواهد رسيد. با وجود داشتن استعدادهای بالقوه توليدات معدنی در اين شهرستان به دليل عدم سرمايه گذاری در اين بخش، غير از توليدات معدنی در خصوص شن ماسه فعاليت های توليدی ديگری انجام نمی پذيرد.
کشاورزی و دام داری
در اقليد به سبب وجود آب فراوان و هوای مناسب، كشاورزی رونق دارد. از نظر كشاورزی اين شهرستان از موقعيت خاص كشاورزی برخوردار بوده و وجود پنج دشت مسطح و حاصل خيز و منابع طبيعی آبی قابل توجه اين منطقه را به يكی از مهم ترين قطب های كشاورزی استان فارس تبديل كرده است، هم اكنون ميزان 140 هزار هكتار زمين قابل كشت وجود دارد كه تا 200 هزارهكتار نيز قابل گسترش می باشد و عمده توليدات كشاورزی عبارتند از : گندم، جو، چغندرقند، سيب زمينی، حبوبات (نخود، لوبيا،عدس)، سيب درختی ، علوفه (يونجه ، اسپرس ، شبدر). علاوه بر توليد محصولات زراعی در اين شهرستان انواع محصولات باغی توسط كشاورزان توليد می شود كه براساس جديدترين آمار موجود با سطح زيركشت 8581 هكتار می باشد كه عمده ترين محصولات باغی عبارتند از سيب درختی ، بادام ، انگور ، گردو كه سطح زيركشت سيب درختی 3094 هكتار ، بادام (آبی 218 هكتار، ديم 2986) انگور (آبی 443 هكتار ، ديم 839 هكتار) و گردو 391 هكتار می باشد، باغ داران محصولات ديگر از جمله زردآلو، آلبالو، گيلاس، هلو، شليل، شفتالو، انواع آلو، انواع گوجه، به، گلابی، خرمالو، انار، توت، انجير، سنجد و زعفران نيز توليد می شود.
شهرستان اقليد يكی از شهرستانهای مستعد دامپروری می باشد كه تقريباً حدود 400 هزار واحد دامی ، توسط حدوداً 500 بهره بردار(دامدار و دامپرور) در بافت شهر و روستاهای شهرستان نگهداری می شوند و در طول شش ماه از سال بيش از 50 هزار نفر از عشاير بدليل ييلاقی بودن منطقه به اين شهرستان كوچ می نمايند كه اين امر موجب رونق دام پروری گرديده و ساليانه ميزان قابل دام به صورت زنده مازاد بر نياز شهرستان به استانهای يزد، اصفهان ، فارس صادر می گردد. اخيراً نيز با احداث و راه اندازی مجتمع گوشت اين شهرستان ، انواع دام های مختلف از دام داران منطقه توسط اين مجتمع خريداری و پس از كشتار ، بسته بندی گرديده و به ساير نقاط كشور ارسال می گردد. دام داری بر عهده تيره های گوناگون ايل ها است و دام ها شامل گاو، گوسفند، بز و شتر است. انواع فرآورده های دامی و لبنی از محصولات بخش دام داری اين شهرستان می باشد.
مشخصات جغرافيايي
اقليد واقع در طول جغرافيايی 52 درجه و 41 دقيقه و عرض جغرافيايی 30 درجه و 53 دقيقه و بلندی 2230 متری از سطح دريا می باشد. اقليد يكی از شهرستان های استان فارس است كه از شمال و شمالخاوری با شهرستان آباده، از جنوب خاوری با شهرستان خرم بيد، از جنوب با شهرستان مرودشت، از باختر با شهرستان سپيدان و استان کهگيلويه و بوير احمدو از شمال باختر با شهرستان سميرم از استان اصفهان هم مرز است. چون اين سرزمين كوهستانی است چشمه سارهای فراوان دارد كه بيشتر آن ها، سرچشمههای رودخانه كر هستند. جمعيت شهرستان اقليد درسال 1375 تعداد 80947 نفر بر آورده شده است. شغلاصلی مردم اقليد كشاورزی، دام داری، پيشه وری، بازرگانی، كارگری و فرش بافی است. مسيرهاي اين شهرستان به مناطق اطراف عبارت اند از:
- راه آسفالته ای كه از اقليد به سوی شمال خاوری كشيده شده كه اقليد را به جاده اصفهان - شيراز در آبادی سورمق متصل می سازد. در ازای اين راه 18 كيلو متر است.
- راه اقليد - آسپاس كه 48 كيلومتر است و از اقليد به سوی جنوب باختری می رود و به آبادی آسپاس می رسد.
- جاده ای كه از سوی شمال از اقليد به سوی آبادی های صغاد بهمن و سپس به ايزد خواست و شهر سميرم می رسد.
- راه های ديگری كه مركز بخش اقليد را به آبادی های پيرامونش می رساند.
وجه تسميه و پيشينه تاريخي
اقليد درعربی يعنی كليد واحتمالا يک كلمه يونانی می باشد. اين شهر به دروازه فارس مشهور بوده و درگذشته يكی از بلاد مهم به شمار می رفته است. كليد به مرور زمان به كليل و بعد به اقليد تغيير نام پيدا نمود و هنوزهم عده ای به آن كليل می گويند و مفهوم مجازی آن، كليد گشايش سرزمين فارس است. به اين معنی که هر كس می خواسته فارس را فتح كند، اول بايستی اقليد را فتح كند. اقليد شهر كهن سالی است و در دوران های پيش از اسلام منطقه آبادی بوده است. هم اكنون ازدوران ساسانيان چند اثر ارزنده در اقليد و پيرامون آن وجود دارد كه حوض دختر گبر با سنگ نوشته پهلوی اش يكی از آن هاست. در فارسنامه ابن بلخی درباره اقليد چنين نوشته شده است : « اقليد شهركی كوچک است و حصاری دارد و جامع و منبردارد و هوای آن در سردسير معتدل است و درست، آب آن خوش است و روان، [ و در آن ] ميوه باشد از هر نوعی ... ». هم چنين در فارسنامه ناصری نيز درباره اقليد چنين می خوانيم : « اقليد پنج فرسخ جنوبی آباده است در دامنه كوهی افتاده است. رودخانه از ميان آن جاری است در دو جانب اين رودخانه باغ های پر از درختان سردسيری است مكانی با صفا و نزهت گاهی دلگشا است
آثار و بقايای يک استخر عظيم به نام استخر قديمی در محل تقر اقليد وجود دارد كه بيش تر مردم آن را سخل گزين يا سخر آدربسته گويند. در اين مكان كاخی بزرگ وجود داشته که هم اکنون تنها استخری از آن به جای مانده است. احتمالا استخر موجود آب های روان منطقه را جمع آوری و از آن برای زراعت و غيره استفاده می شده است. بقايای اين استخر هنوز دراين منطقه وجود دارد و در ميان مردم به سخل گزين معروف است.
حوضچه دختر گبر در تل قلات واقع شده است و بر روی آن با خط ميخی كنده كاری شده که به کتيبه پهلوی مشهور است.
بهرام گور نام محلی است در روستای آسپاس اقليد که طبق روايتی بهرام هنگام تعقيب شكار به باطلاق فرورفته و بعدها اين باطلاق، گور بهرام نام گرف
از آنجا که اقلید ششمین شهر مرتفع ایران و مرتفعترین شهر استان فارس به شمار میرود تا جایی که این ارتفاعات به علت مشرف بودن و جایگاه فلاتی شکل آن بر سرزمین فارس در ادوار گذشته بوده، موقعیت و تسلط خاص دفاعی داشته و دارای پایگاه نظامی بوده، به گونهای که فتح آن به منزله تصرف تمام خاک فارس بشمار میآمده است و بدین ســبب آن را کلــید فارس گفته اند. پیشینه منطقه با توجه به نشانههایی که در دسترس است به پایان دوره نوسنگی یعنی یک هزار سال پیش از میلاد میرسد. آثار تاریخی مانند حوضچه دختر گبر، کتیبه تنگ براق، کوشک زر، کتیبه کوه بل، باتلاق گور بهرام و چشمه شیرین، تل باکون (بکان) و چند نشانه کوچک و بزرگ دیگر گواه بر قدمت تاریخی این قلمرو است. بر خلاف امروز که اقلید در حاشیه قرار گرفته است، در گذشته جاده اصلی اصفهان ـ شیراز از اقلید میگذشته است وبهمین دلیل نقشی مهمتر و کلیدی تر از سایر شهرستانها در تحرک فعالیتهای اقتصادی واجتماعی سرزمین پارس داشته است. این شهر زمانی گوشهای از شاهنشاهی هخامنشیها به نام آزارگاتا و مرکز تربیت اسب جنگی کوروش به شمار میآمده است.
از اقلید بزرگان چندی برخاستهاند از جمله:
۱ علی ابن محمود اقلیدی: خطاطی معروف و توانا که به مدت ۳ ماه در سال ۷۱۴ هـ ش نسخهء نفیس از روی کتاب مولانا خطاطی و در ترویج آیین مولویه همت داشته است.
۲ محمد ابن احمد اقلیدی فارسی : صاحب کتاب جواهر الحدیث که از محمد پیامبر اسلام نقل کرده است.
۳ شیخ عبد العزیز اقلیدی: امامی متبحر در فنون علمیه خصوصا علم فقه و حدی و اول کسی است که بساط علم را در شیراز مبسوط نموده و در سال ۶۱۰ هـ ش وفات یافت و در قبرستان باهلیه مدفون است.
۴ شیخ عبد الرحمن محمد ابن اقلیدی: از زاهدان عصر خود بود و از علوم ظاهری نصیبی وافر و حظی متکاثر داشت و درهای فتوحات بر وی گشوده بود. او نیز متوفی به سال ۵۶۵ هـ ش است.
۵ شیخ عبدالله ابن احمد اقلیدی خالدی: عالمی فقیه بود و در صدق و صفا سخن میگفت و در سال ۶۱۵ هـ ش در شیراز وفات یافت و در مقبرهء شیخ کبیر (ابن حفیف)مدفون است.
۶ عبد السلام اقلیدی: دستور ارشاد از شیخ جنید داشته و در ترویج طریقت صفوی نقش مهمی داشته است.
۷ درویش کمال اقلیدی: جزء سلسله حروفیه بوده که در سال ۱۰۰۲ هجری به دستور شاه عباس به قتل رسیده است.
۸ شیخ السلام اقلیدی: رهبری نهضت جنوب را علیه انگلیسیها بر عهده داشت و در ایجاد وحدت میان مردم اقلید نقش مهمی داشته است.
۹ شیخ مهدی فقیه اقلیدی: که در سده اخیر میزیسته و عارفی وارسته و مجتهدی بزرگ با جایگاهی ممتاز در نزد اهالی اقلید بوده است و هم اوست که در هنگام سلام نمازجواب سلام را از محمد ابن عبد الله میشنیده است. نقل است که در حرم ائمهای داخل نمیشد مگر آنکه جواب سلام خویش را از آن امام میشنید، و زهد و توکل او به عنایت الهی سبب داشته است که در عبادت و فقاهت زبانزد خاص و عام گردد.
۱۰ دو شاعر بزرگ اقلید به نامهای غلام حسین روحانی سراج و روح الامین نیز در نزد مردم معروفند.
۱۱ خواجه کافی زاویه دار معوف در قرن هفتم است که اموال خویش را در سبیل خیرات و مبرات و ابناء سبیل خرج میکرده است.
۱۲ شاه محمد پیر غیب اقلیدی استاد محمد نجار اقلیدی از منبت کاران بنام و هنرمندان معروف بوده اند.
شرحی بر اقلید کهن در کتاب پرتو وحید در اسرار تخت جمشید همانطور که قبلاً اشاره شد معنای کلمه آزارگارتا را از اقلید تا آسپاس نگاشته و کار مردم را کشاورزی و دامداری بخصوص تربیت اسب جنگی قلمداد نموده است. این برنامه بخصوص با روند زندگی مردم مطابقت دارد چرا که در زمان هخامنشیان از اسبان جنگی این منطقه استفاده میشده است. در کتابهای دیگر قدمت اقلید را بر دورهء ساسانیان نسبت داده، این مورد با توجه به سنگ نوشتههای تنگ براق و حوضچه دختر گبر عنوان شده و در کتابهای دیگر از اکلیل و اکلیات نام برده شده است و با احتمال زیاد همان کلمه اکلیل و اکلیل است که به مرور زمان به اقلید تغیر نام یافته است و در کتابهای زیادی از اقلید نام برده شده است. وجود آثار مانده از تل نقاره خانه در شمال اقلید قدمت آن را به دوره هخامنشیان و آثار و بقایای موجود در منطقه قدمت شهرستان را قبل از دوران تاریخی میرساند. جمعیت شهرستان در آخرین سرشماری حدود یکصد هزار نفر بوده که در زمان ییلاق حدود هفتاد هزار نفر عشایر به آن افزوده میشود. زبان مردم اقلید فارسی است اما به خاطر وضعیت منطقه، لهجههای متفاوتی دارند. آداب و رسوم مردم اقلید با توجه به ویژگیهای مخصوص خود بیشتر به آداب و رسوم مردم فارس میماند. از نظر زندگی و برخورد با مردم منحصر به فرد است، منجمله خون گرم بودن، زود آشنا شدن، با نیتی پاک و باطنی با صفا با میهمان بر خورد کردن و در مورد بعضی از مراسم مانند عروسی، عزاداری، عید نوروز، عید غدیر و سایر برنامهها با ظرافتی خاص برنامه ریزی کرده که مورد توجه و منحصر بخود است. اقلید را در زمان قــدیم حصاری بوده است که در اصطلاح عوام به آن ماربست گفته میشود قسمتی از آثار و بقایای آن هنوز بر جای است و این بیانگر این قضیه است که اطراف شهر دیواری بوده، مردم برای حفاظت از شهر در پشت دیوار سنگر میگرفته ونگهبانی میدادهاند و هیچ احدی بدون اجازه حق ورود به شهر را نداشته اند، در بعضی از محلها دروازههایی به فراخور وجود داشته، ورود و خروج از آن محل صورت میگرفته است. از ابتدای ورود به اقلید تا محل فعلی میدان شهدا (یا قلعه میدان اسبق) کانالی بوده که این کانال در زیر زمین حفر و به صورت بسته بوده که مردم به آن آدربسته (یا هادربسته) میگویند (هادر در لفظ اقلیدی به نام نگهبان است)، این کانال شعباتی به تعدادی از محلها داشته است و در هر چند صد متر یک روزنه برای عبور هوا در آن تعبیه شده است. استفاده از این کانال در زمان حمله دشمن به خاطر محفوظ ماندن آذوقه و نیز حمله ناگهانی از پشت به دشمنی که وارد منطقه شده است حفر گردیده، هنوز آثار آن وجود دارد. در محل تقر اقلید آثار و بقایای یک استخر عظیم وجود دارد که آن در عوام سخل گزین یا سخر آدربسته گویند و بیانگراین است که در این مکان کاخی بزرگ وجود داشته و این استخر مربوط به کاخ بوده که احتمالاً در آن استخر، آبهای روان منطقه جمع آوری و از آن برای زراعت و غیره استفاده مینمودهاند و نیز به سخل گزین هم معروف است. آثار و بقایای مربوط به عمارات بهرام گور نیز موجود میباشد که از قصرهای بهرام در منطقه اقلید بوده است، تونل یا کانال موجود که هنوز آثارش باقی است از مرکز شهر اقلید به این محل امتداد داشته است، با توجه به موقعیت منطقه در آن زمان احتیاج بوده که مکانهایی یا شهرهایی در بعضی نقاط احداث گردد، که کاخ موجود در محل تقر یکی از آن مکانها بوده است که نظامی در اشعار خود هفت گنبد را که موءید وجود کاخهای زمان بهرام عنوان مینماید.
ما بدین در نه پی حشمت وجاه امده ایم
از بد حادثه اینجا به پناه آمــــده ایم
این وبلاگ جهت معرفی اقلید به همه و همچنین طرح های زیبا سازی شهر افتتاح شده است
از عموم شهروندان هنرمند دعوت به ارائه طرح های زیبا جهت زیبایی و آباد شدن اقلید می شود